Ներկայիս գլոբալիզացիայի պայմաններում շատ կարևոր է պահպանել ավանդական մշակութային արժեքները: Հին հայկական զարդերը, անշուշտ, այդ արժեքների մի մասն են կազմում: Մեր օրերում շատ ու շատ երիտասարդներ կրում են հայկական «հին» նախշերով զարդեր՝ մատանիներ, գոտիներ, կախազարդեր և այլն: Նմանօրինակ զարդեր կարելի է տեսնել և՛ աղջիկների, և՛ տղաների մոտ: Սա, իհարկե շատ ուրախալի և ողջունելի է, քանի որ դա մշակութային արժեքները վերակենդանացնելու և նոր շունչ հաղոդելու պարզ միջոց է:
Հին հայկական զարդեր
Զարդերն անցյալում հայերի համար ունեցել են ինքնապաշտպանական, աուրան մաքրելու խորհուրդ: Յուրաքանչյուր հայ կրել է այնպիսի զարդ, որը համապատասխան է եղել իր տարիքին: Հին Հայաստանում չամուսնացած աղջիկն իրավունք չուներ զարդեր կրելու՝ հատկապես արծաթե, ոսկե գոտի, աջ ձեռքին ոսկյա մատանի: Զարդերի նշանակությանը մարդիկ շատ էին ուշադրություն դարձնում, և զարդեր կրում էին ոչ միայն գեղեցկութան համար, այլ նաև որպես խորհրդանիշներ, թալիսմաններ, որոնք ունեին «պաշտպանիչ» դեր: Խորը հնադարում զարդարվում էին նաև տղամարդիկ և ունեին բավականին հաուստ զարդարանքներ: Եթե տղամարդը արծաթե գոտի էր կրում, ապա դա դիտվում էր որպես տղամարդկության խորհրդանիշ, իսկ եթե ոսկյա՝ ունևորության խորհրդանիշ:
Հնուց ի վեր արծաթագործությունն ու ոսկերչությունը եղել են տարածված, Դվինի պեղումներիցհայտնաբերվել են բացառիկ նմուշներ և այժմ էլ պահվում են պատմության թանգարանում: Աշխարհի տարբեր անկյուններում՝ Եթովպիայից մինչև Պարսկաստան արծաթագործությունը եղել է հայերի «ձեռքում», ովքեր այս գործում իսկական վարպետներ էին:
Հայաստանի ազգային պատկերասրահի բացառիկ նմուշները
Վաղ շրջանի հայ ականավոր արծաթագործներից է Արծրուն Բերբերյանը, որը ծագումով վանեցի է: Հնում Վանի արծաթագործության դպրոցը համարվում էր լավագույններից մեկը: Վարպետը նախ աշակերտել է հորը՝ վանեցի Վարպետ Արմենակին, ապա Բերբերյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Թավրիզ, որտեղ էլ Արծրունը աշակերտել է թավրիզաբնակ, վանեցի հանրահայտ ոսկերիչ-արծաթագործ Փանոս Աղա Ժամհարյանին և Ատոմ Աղա Սապոնճյանին: Բերբերյանը ստեղծել է տարբեր մետաղների (արծաթ, բրոնզ, պղինձ) ու թանկարժեք քարերի համադրություններով վզնոցներ, մետաղի և փայտի գեղեղարվեստական մշակման տարբեր եղանակներով (ֆիլիգրան, փորագրություն, ապլիկացիաևայլն) ստեղծել է սկուտեղներ, սափորներ, զարդաքանդակներ:
Հայկական զարդերը, որոնք հիմա բավականին ակտուալ և տարածված են, հիմքում ունեն Բերբերյանի ոճը:
Արծրուն Բերբերյանի աշխատանքներից որոշ նմուշներ արդեն Հայաստանի ազգային պատկերասրահում են: Նմուշները պատկերասրահում ցուցադրվելու են առաջին անգամ, և մինչ հավաքածուի մաս դառնալը՝ անցել են հետազոտման փուլ:
«Մի ժամանակ արծաթը ներկայացված է եղել պատկերասրահի հիմնական հավաքածուում, սակայն հետագայում հավաքվել է ցուցադրությունից և առանձնացվել ֆոնդում՝ ապահովության նկատառումներից ելնելով: Ավելի ապահով միջոցներ ձեռնարկելուց հետո արդեն հնարավորություն կստեղծվի նմուշները կրկին ցուցադելու», – նշեց Ազգային պատկերասրահի դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բաժնի վարիչ Սաթենիկ Չուգասզյանը:
Ներկայացնում ենք Արծրուն Բերբերյանի ստեղծած բացառիկ նմուշնեից մի քանիսը, որոնք, ի դեպ, դեռ չեն հանվել ցուցադրության: Ազգային պատկերասրահից ստացած բացառիկ իրավունքով նմուշներից մի քանիսը սիրով ներկայացնում ենք ձեզ:
Մանյակ՝ վիշապազարդ
Երկշարք վիշապազարդի վերևի մասում վիշապներ են հավաքված ժապավենի վրա: Այդ վիշապները կլոր հանգույցների միջոցով միացած են սերմաձև կախիկներին: Ընդհանուր 36 վիշապ է, իսկ կախիկները 37-ն են, քանզի վզնոցի կենտրոնում կլոր, հարթ մշակված խոշոր մանուշակագույն ամետիստ է, որից ցած էլ կախիկն է:
Մանյակ՝ վիշապազարդ
Քառաշարք այս վիշապազարդի վերևի մասում վիշապներ են դրոշմազարդված, որոնք իրար ամրացված երեք օղակների միջոցով կապվում են երկրորդ շարքի՝ ձևավոր եզրեր ունեցող շեղանկյունիներին: Վերջիններս էլ կրկին երեք օղակների միջոցով միանում են դաստականման կախիկներին: Չորրորդ շարքը կրկին օղակների միջոցով կցված է նշաձև գնդիկազարդ կախիկներին: Վզնոցի կենտրոնական դաստականման կախիկը միացված է երկրորդ շարքի շեղանկյունին, ապա քառանկյան մեջ ներգծված քառաթերթիկ ծաղկանման տախտակին, որի կենտրոնում և յուրաքանչյուր թերթիկի վրա մեկական փիրուզ է ագուցված: Ընդհանուր հինգ քար է, կենտրոնականը մյուսներից ավելի մեծ է: Թերթիկների միջև քառանկյան անկյուններն են միայն երևում: Ներքևի երեք թերթիկներից օղակների միջոցով մեկական նշաձև գնդիկազարդ կախիկներ են միացված: Մանյակի փակիչը կեռիկաձև է:
Մանյակ՝ վիշապազարդ
Վիշապազարդի վերևի մասում վիշապներ են դրոշմազարդված (25 հատ), իսկ դրանցից ցած ձվաձև զարդեր-միացություններ են, որոնցից էլ կախված են թեփուկավոր ձկների տեսքով կախիկները:
Աղբյուրներ՝ Aravot.am, Ազգային պատկերասրահի արխիվ
Զարդերի լուսանկարները՝ Ազգային պատկերասրահի արխիվից:
Գլխավոր լուսանկարը՝ champord.am կայքից:
